İş Kazası Nedir? İş Kazası İşverenin Sorumluluğu Nedir?

İş kazaları, çalışanların fiziksel ve psikolojik sağlıklarını doğrudan etkileyebilen, aynı zamanda işyerindeki verimliliği ve ekonomik dengeyi tehdit eden önemli olaylardır. Bu kazalar, işyerindeki güvenlik önlemlerinin eksikliği veya yetersizliği nedeniyle meydana gelebilir. Özellikle işverenlerin, çalışanlarının güvenliğini sağlamak adına gerekli tedbirleri almadığı durumlarda, kazaların sıklığı ve ciddiyeti artar.

İşyerlerinde güvenlik standartlarının ihmal edilmesi, işçilerin ciddi yaralanmalara, uzun süreli sağlık problemlerine, hatta ölümle sonuçlanan kazalara maruz kalmasına neden olabilir.

Bu tür kazaların sadece çalışanlar için değil, aynı zamanda işverenler için de ciddi hukuki ve mali sonuçları vardır. İş kazaları, işçilerin maddi tazminat talep etmelerine, sağlık sigortası ve rehabilitasyon masraflarının artmasına, işverenin sorumluluklarını yerine getirmemesi nedeniyle cezai işlemlerle karşı karşıya kalmasına yol açabilir.

Ayrıca, iş kazalarının öncesinde alınması gereken önlemler, işyerindeki güvenlik kültürünün oluşturulması, işçi sağlığına yönelik eğitici programların düzenlenmesi gibi adımlar da işverenin sorumluluğundadır. Bu bilgi bülteninde, iş kazalarının türleri, önlenmesi için alınması gereken güvenlik tedbirleri ve işverenlerin yükümlülükleri hakkında daha detaylı bilgilere yer verilecek ve iş kazalarının hem çalışanlar hem de işverenler açısından taşıdığı riskler ele alınacaktır.

B. İş Kazası Nedir?

İş kazası, bir çalışanın işyerinde veya işin yürütülmesi sırasında meydana gelen, çalışma koşullarından kaynaklanan ve çalışanı fiziksel veya psikolojik olarak etkileyen beklenmedik olaylardır.

Türk İş Kanunu’na göre iş kazası, çalışanın hayatını kaybetmesi, sakatlanması, iş göremez hale gelmesi veya sağlık zararına uğraması ile sonuçlanan her türlü olay olarak kabul edilir. İş kazaları, sadece işyerinde değil, işin yürütülmesi için gerekli olan farklı yerlerde de meydana gelebilir.

  • İşyerinde veya İşin Yürütülmesi Sırasında Meydana Gelmesi: İş kazası, yalnızca işyerinde gerçekleşmek zorunda değildir. Çalışanın işin gereği olarak gittiği yerlerde (örneğin, başka bir şantiyeye, bir müşteri ziyareti vb.) da meydana gelebilir. Ayrıca, işyerindeki taşınma, düzenleme gibi olaylar sırasında da iş kazaları meydana gelebilir.
  • Kazanın Çalışanın Sağlığına Zarar Vermesi: İş kazası, çalışanın bedensel ve ruhsal sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bu, kırıklar, yanıklar, sıyrıklar gibi fiziksel yaralanmalar olabileceği gibi, stres, depresyon veya travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) gibi psikolojik rahatsızlıkları da kapsayabilir.
  • İş Göremez Duruma Gelme veya Ölüm: İş kazalarının sonucunda çalışan, geçici veya kalıcı olarak iş göremez hale gelebilir. Ayrıca, bazı kazalar ölümle sonuçlanabilir.

C. İş Kazasının Unsurları

Çalışan Olma Durumu: İş kazası, yalnızca işyerinde çalışan bir kişiyi etkileyebilir. Burada “çalışan” terimi, işverenle bir iş sözleşmesi yapmış olan ve sosyal güvenlik kapsamına alınmış bireyleri ifade eder.

Sigortalı bir çalışanın iş kazasına uğraması durumunda, bu kazadan dolayı oluşan zararlara karşı işveren sorumlu olabilir. İş kazası, yalnızca sosyal güvenlik kurumuna (SGK) sigortalı olarak çalışan kişilerin yaşadığı kazalar için geçerlidir.

Emekli sandığı, Bağ-Kur veya SGK’lı olarak çalışan herkes iş kazasından faydalanabilir. Ayrıca, çalışan ile işveren arasında geçerli bir iş sözleşmesinin bulunması gereklidir. Bu sözleşme, çalışanın belirli bir işin karşılığında ücret alacağı anlamına gelir.

Kazanın İşle İlgili Olması: Kazanın iş ile ilgili bir faaliyet sırasında meydana gelmesi gerekir. Çalışanın işyerinde çalıştığı sırada veya işin gereği olarak bir başka işyerine, sahaya, ofise vb. gitmesi sırasında kazaya uğraması durumunda iş kazası sayılabilir. Örneğin, bir inşaat işçisinin şantiyede çalışırken düşmesi veya bir ofis çalışanının ergonomik olmayan bir sandalye nedeniyle sırt ağrıları yaşaması iş kazası kapsamındadır.

Kişisel nedenlerle, işe gitmek dışında bir amaçla yapılan yolculuklarda veya özel etkinliklerde meydana gelen kazalar iş kazası olarak kabul edilmez.

Kazanın Ani Olması: İş kazası, çoğunlukla beklenmedik ve ani gelişen bir olaydır. Kazanın doğası gereği, çalışanın hazırlıksız yakalandığı aniden gerçekleşmelidir. Örneğin, bir işçi yüksek bir platformdan düşer ya da makine aniden arızalanarak çalışanın yaralanmasına sebep olur.

Bu unsurların birlikte bulunması, iş kazasının varlığı için zorunludur ve işverenin sorumluluğunu belirler.

D. İş Kazasının Tespiti ve İş Kazası Bildirimi

İş kazasının tespiti, kazanın işyerinde veya işin yürütülmesi sırasında meydana gelip gelmediği ve hangi koşullarda gerçekleştiğinin belirlenmesi anlamına gelir. İşveren, kazayı en geç 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirmekle yükümlüdür.

Bildirim yapılmadığında veya eksik yapıldığında, işçi veya hak sahipleri iş mahkemesine başvurarak iş kazası tespiti talebinde bulunabilir. Mahkeme, kazanın meydana geldiği yer, zaman, işverenin talimatları ve işçinin kazaya neden olan faaliyeti gibi unsurları değerlendirerek karar verir.

SGK müfettiş raporları, kazanın gerçekleştiği ortamdan alınan kanıtlar, tanık ifadeleri ve sağlık raporları iş kazasının tespitinde önemli delillerdir. Mahkeme, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin yeterliliği ile işverenin kusur oranını da inceler. Kazanın iş kazası olduğunun tespiti halinde işçi veya hak sahipleri SGK’dan gelir bağlanması ve işverene karşı tazminat davası açabilir.

Tedavi sürecinde düzenlenen sağlık raporları, işçinin maddi ve manevi tazminat taleplerinin temelini oluşturur ve mahkemede delil niteliği taşır.

iş kazası

E. İş Kazalarının Önlenmesinde İşverenin Sorumluluğu

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu kapsamında çalışanlarının güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Risk değerlendirmesi yapmak, kişisel koruyucu donanım sağlamak, iş ekipmanlarının güvenliğini denetlemek ve çalışanlara eğitim vermek temel sorumluluklar arasındadır.

İşyerinde acil durum planları hazırlamak ve tatbikatlar yapmak da işverenin yükümlülüğüdür. İşveren, bu yükümlülükleri yerine getirmezse ve iş kazası meydana gelirse, kusuru oranında maddi ve manevi tazminat sorumluluğu doğar.

Sosyal Güvenlik Kurumu, iş kazası nedeniyle yapılan sağlık harcamaları ve gelir bağlama için işverene rücu davası açabilir.

F. İş Kazalarının Önlenmesinde İşçinin Sorumlulukları

İşçiler, işyerindeki güvenlik tedbirlerine uymak, kişisel koruyucu donanımları kullanmak, talimatlara riayet etmek ve tehlikeleri bildirmekle yükümlüdür. Kural ihlali veya dikkatsiz davranış işçinin kusurunu artırabilir ve tazminat miktarını etkileyebilir.

İşçiler ayrıca iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine katılmak ve iş disiplinine uygun hareket etmek zorundadırlar.

G. İş Kazası Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme ile Arabuluculuk Süreci

  • Görevli Mahkeme: İş kazası davalarına İş Mahkemeleri bakar. İş mahkemesi olmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi görevli olur.
  • Yetkili Mahkeme: İşçinin ikametgahı, iş kazasının gerçekleştiği yer veya işverenin ikametgahı mahkemeleri yetkilidir.
  • Arabuluculuk Süreci: İşçi-işveren uyuşmazlıklarında arabuluculuk zorunludur. Maddi ve manevi tazminat taleplerinde arabuluculuk yapılmadan dava açılamaz.
  • Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa, anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi icra edilebilir.
  • Anlaşma sağlanamazsa, arabuluculuk tutanağı ile dava açılır.

H. İş Kazası Davalarında Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler

İş kazalarında maddi ve manevi tazminat davalarının zamanaşımı süresi, kazanın oluş tarihinden itibaren 10 yıldır. Kazanın sonradan öğrenilmesi halinde bu süre öğrenme tarihinden başlar.

Ceza zamanaşımı süresi, iş kazası kusurlu fiil ise tazminat davasına da uygulanabilir. Sosyal Güvenlik Kurumu’na yapılacak başvurular için ise 5 yıl hak düşürücü süredir.

İşverenin SGK’ya iş kazasını 3 iş günü içinde bildirmemesi idari para cezası doğurur.

İş kazalarının önlenmesi, işverenin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesiyle mümkündür. İş sağlığı ve güvenliği tedbirleri alınmazsa, işçiler ciddi zarar görebilir ve işveren hukuki sorumluluklarla karşılaşır.
İşveren ve çalışanların birlikte hareket etmesi, güvenli çalışma ortamı ve yüksek verimlilik sağlar. İş kazalarının engellenmesi için işbirliği şarttır.
İş kazası hukuku alanında deneyimli avukatlarımız, haklarınızı korumanızda ve tazminat süreçlerinizde yanınızdadır.
Tezel Hukuk Bürosu olarak, iş kazası hukuku konusunda Türkiye ve İzmir’de profesyonel danışmanlık ve dava hizmeti sunmaktayız.